HDP bütçeye şerh düştü

Halkların Demokratik Partisi (HDP), 2021 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanun Teklifine muhalefet şerhi düştü. Şerhte, bütçenin halktan ve yoksullardan yana bir bütçe haline getirilmesinin mümkün olduğunu belirten HDP, kaynakların “Saraya, savaşa ve sermayeye” değil, halka ayrılması gerektiğinin altını çizdi. Şerhte, “2021 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanun teklifi kara delikler barındırmaktadır” eleştirisi getirildi.

‘Çöküşün bütçesi’

Ekonomide 2021 yılı itibariyle büyük bir çöküşün eşiğinde olunduğu uyarısı yapılan şerhte, iktidarın sunduğu bütçe teklifinin “çöküşe” önlem alan bir bütçe olmadığı kaydedildi. Şerhte, “Bu teklif çöküşü hızlandırmaktan başka hiçbir işe yaramayacaktır. 2021 Bütçe Kanun Teklifi ile ekonomik krizin maliyeti Türkiye halklarına çıkarılmak isteniyor. Bütçe Kanun Teklifinin; kamucu, kadın özgürlükçü, barışçı, katılımcı, adaletli gelir dağılımı ve bölgesel eşitliği gözeten ilkeler etrafında hazırlanması gerektiğini ifade ediyoruz. 2021 Bütçe Kanun Teklifinin doğanın, emeğin, esnafın, çiftçinin, halk sağlığının yanında olmasını talep ediyoruz” ifadelerine yer verildi.

Pandemi

Ekonomide 2008’deki krizin devam ettiği belirtilen şerhte, AKP iktidarında eşitsizliklerin derinleştiği vurgusu yapıldı. 34 Avrupa ülkesi içinde gelir dağılımı eşitsizliği sıralamasında Türkiye’nin ikinci sırada olduğuna değinilen şerhte, pandeminin de bu şartlarda çıktığına işaret edildi. Şerhte, “Tarihin gördüğü en büyük iktisadi krizlerden birine kapı aralayan Kovid-19 pandemisine karşı, ülkelerin oldukça büyük meblağlar üzerinden aldığı tedbirlere karşı, Türkiye’de açıklanan meblağ 100 milyar TL ile sınırlı kaldı. Türkiye pandemiye yüksek işsizlik, boşalan kasa ve dağıtılan rantların oluşturduğu bir toplumsal-ekonomik konjonktürde girdi. Dolayısıyla iktidarın önceliğinden ve niyetinden bağımsız olarak karşılaştırmalı veriler açısından bakıldığında, Türkiye’de pandemi tedbirlerinin meblağı ihtiyacı karşılamaktan çok uzaktı” denildi.

Hayali istihdamlar

1990’lardaki “hayali ihracat”ın yerini sermaye sınıfını güçlendirmek üzere “hayali istihdamlar”a bıraktığı vurgulanan şerhte, şunlar kaydedildi: “İşsizlik fonu talan edilmek suretiyle son üç yılda 134 milyar TL işveren teşviki verilerek istihdamın arttırılması amaçlanmış, söz konusu tutar alınan vergilerden oluşturularak halkın sırtına yüklenmiştir. AKP-MHP tipi neo-liberalizm uygulamaları sadece ‘hayali istihdam’ teşvikleri ile değil, sermayeyi yandaşlaştıran ve gözeten tarzda da sürdürülmüştür.”

Kürt sorunu

Şerhte, Türkiye’nin mevcut ekonomi-politiğinin sebepleri ve etkilerine de yer verildi. Bu bağlamda Kürt sorunu ve savaş ekonomisine değinilen şerhte, “Otuz altı yıldır iktisadi alt yapıyı tahrip eden, kayıt dışı ekonomiyi besleyen gerek doğrudan gerek dolaylı olarak harcandığı yetkili kişilerce söylenen ve trilyon dolar ile ifade edilen bol sıfırlı meblağ, ülkenin maddi kaynaklarını felç etmiş ve ekonomisinin birçok kez krize girmesine neden olmuştur. Kürt sorunu çözülmediği müddetçe de Türkiye toplumunun savaşın yüksek iktisadi maliyetlerine katlanmak zorunda kalacağı aşikârdır. Bu kapsamda Türkiye’de ekonomik gelişmenin, demokrasinin, özgürlüklerin ve adaletin gerçekleşmesi için vazgeçilmez şart olan Kürt sorununun demokratik ve barışçıl şekilde çözülmesi kaçınılmazdır” diye belirtildi.

Savaş giderleri

2021 yılı bütçesinde savunma ve güvenliğe için ayrılan paranın arttırıldığına dikkat çekilen şerhte, “çözüm süreci” dışında AKP iktidarı boyunca savunma ve güvenliğe bütçede ayrılan payın sürekli arttığı vurgulandı. Şerhte, “2020 yılı bütçesinde yüzde 12 olan askeri ve güvenlik harcamaları payı, 2021 yılında yaklaşık 20 milyar lira arttı, bütçe içindeki payı yüzde 13’e çıktı. Bütçe teklifi cetvellerinde çok sayıda ‘gizlenmiş’ savaş ve güvenlik harcama kalemleri söz konusudur. Örneğin 2021 yılı Cumhurbaşkanlığı Bütçe teklifinde 1,5 milyar TL’lik kaynak İçişleri ve Milli Savunma Bakanlığınca harcanılmak üzere ‘Barışı Destekleme ve Koruma Hizmetleri’ne ayrılmaktadır. İçişleri Bakanlığı’na bağlı çalışan ama Suriye-Rojava topraklarında bulunan mülki amirler ve ÖSO’cular ile diğer dış müdahalelerde kullanılan bu kaynak açık şekilde savaş bütçesinin bir parçası olarak kullanılabilmektedir” ifadelerine yer verildi.

Kadın sorunu: Cinsiyete duyarlı bütçe

Kadınların yurttaşlık haklarından eşit bir şekilde faydalanmadığı belirtilerek, iktidarın kadın politikasının temelinin ev içi cinsiyetçi emek sömürüsü olduğu ifade edildi. Şerhte, kadınlara yoksulluk ve güvencesizliğin dayatıldığı ifade edilerek, pandeminin kadınları erkeklerden daha fazla etkilediği belirtildi. Şerhte, şu ifadeler yer aldı: “2021 bütçesi kreşlerin açılması için gerekli kaynağı ayırmadığı için cinsiyetçi işgücünü yeniden üretilmesine katkı sunacaktır. 2021 bütçesinde cinsiyetçi işbölümü yeniden üretilmekte ve desteklenmektedir. Toplumsal cinsiyete duyarlı bir bütçeleme yapılmalıdır. 2021 bütçesi ücretli ve güvenceli istihdamı arttıracak tercihleri barındırmadığı gibi ücretliler arasındaki eşitsizliği azaltacak politikalar için de bir taksim öngörmemiştir. Kadın emeği sömürüsünün önlenmesi ve ev içi emeğin hakkının verilebilmesi, bütçe uygulama süreçlerinde eşitsizliğin yeniden üretilmesinin engellemesi gerekir.”

EYT sorunu

Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) mağdurlarının sayısının yaklaşık 4,6 milyon olduğu kaydedilen şerhte, “Çalışmaya ilişkin en temel haklardan olan kamusal emeklilik hakkının korunması ve EYT sorununun çözülmesi için sosyal güvenlik sistemine yaklaşık 24 milyar TL’lik bir katkı sağlanması yeterlidir. Toplam genel bütçe büyüklüğü (yaklaşık 1,3 trilyon) dikkate alındığında bütçe kalemleri arasında yapılacak bir tercihle bu soruna çözüm bulunabilir” denildi.

Emek alanı

Şerhte, işsizlik fonunun yağmalandığı, gençlerde işsizlik oranının Cumhuriyet tarihinin rekorunu kırdığının, “kiralık işçiliğin” kalıcı işsizliğe yol açtığı, Türkiye’de çocukların emek sömürüsüne tabi tutulduğu, “KHK zulmünün” devam ettiği belirtildi. HDP, emek alanına dair şu önerilerde bulundu: “Ortalama ve zorunlu haftalık çalışma saatlerinin reel ücret kaybı yaşatılmadan düşürülmesi sağlanmalı ve daha çok kişinin istihdamı için alan açılmalıdır. Başta kıdem tazminatı olmak üzere işçilerin kazanılmış haklarını geriye götürecek herhangi bir düzenleme yapılmamalıdır. Kiralık işçilik uygulamasına son verilmelidir. Taşeron işçiliği özel sektörde de kaldırmalıdır. Ev işçilerinin sosyal güvenlik hakları yasal koruma altına alınmalıdır. KHK ile ihraç edilen kamu emekçileri işlerine derhal döndürmeli ve tüm mağdurların zararları tazmin edilerek resmi özür dilenmelidir. EYT kapsamında emeklilik imkanları kolaylaştırılmalıdır. Sigortalı istihdamda 30 yılını dolduran herkes yaşına bakılmaksızın emekliliğin tüm haklarından yararlanabilmelidir. Kadınlarda bu süre 25 yıl olmalıdır.”