Avrupa İşkence ve Kötü Muameleyi Önleme Komitesi’nin (CPT), tarafından hazırlanan raporda Türkiye’de hapishaneler ve polis merkezlerindeki olumsuz koşullar ve kötü muameleye ilişkin veriler aktarıldı. Komite, Türkiye’deki hapishaneler ve polis merkezlerine ilişkin hazırladığı Recep Tayyip Erdoğan’dan da gözaltındakilere kötü muameleyi durdurma çağrısı yaptı.
Raporda, gözaltında veya hapishanelerde kötü muamele yapılmasına kesinlikle müsamaha gösterilmediğine dair güvenlik güçlerine açık ve net mesaj verilmesi gerektiğinin altını çizildi.
CTP, 2019 yılında Türkiye’deki çok sayıda hapishane ve polis merkezini ziyaret edildiğini, bu ziyaretler sırasında raportörlerine polis tarafından yapılmış çok sayıda kötü muamele uygulamasının iletildiğini belirtildi. CTP raportörleri, kendilerine aktarılan vakaların çoğunda dayak veya kötü muamelenin ya kişileri itirafa zorlama amacıyla ya da cezalandırma amacıyla yapıldığına da dikkat çekti.
Vaka sayısı 2017 ile aynı
Raporda, 2017 yılı ile karşılaştırıldığında aktarılan kötü muamele iddialarının görece ağır olmadığını, diğer yandan vaka sayısının aynı kalmasının oldukça endişe verici olduğuna da vurgu yapıldı.
CTP, sorumlu Türk makamlarının rapordaki iddiaları geri çevirdiğini ve şiddet uygulayarak itirafa veya bilgi almaya zorlamanın olağan bir uygulama olmadığını ilettiklerini de kaydetti.
Komite Öcalan’ın koşullarını da eleştirdi
CTP’nin raporunda, Abdullah Öcalan’ın cezaevi koşullarına ilişkin de eleştiriler yer aldı. Komite’nin raportörleri, 2019’da ziyaretin gerçekleştiği sırada, İmralı’da kalan dört tutuklunun haftada dokuz saat dışında tecrit şartları altında tutulduğuna işaret ederek bu durumu eleştirdi.
Rapor Türkiye’ye başlıca şu tespitler ve çağrılarda bulunuluyor:
■ İnsanların aşırı kalabalık hücrelerde bir arada tutulması uygulaması son bulmalı. Hapishaneler genel olarak aşırı kalabalık durumda.
■ Hapiste bulunan insanların açık havada egzersiz yapması için yeterli alt yapı ve alan yok.
■ Birkaç istisna dışında gözaltı nezarethanelerinde doğal ışık ve temiz hava alan oda neredeyse hiç yok.
■ Nezarethanelerde geceyi geçirenlere üzerinde yatacak bir sünger veya üstü örtmek için bir battaniye verilmiyor olması bir başka olumsuz unsur olarak not edildi. Bunun yanı sıra gözaltında tutulan çok sayıda insandan alınan ifadeye göre bu süre zarfında verilen içme suyu, yiyecekler ve kişisel temizlik araçları da yetersiz.
■ Yeterli doktor, hemşire ve psikiyatri desteği mevcut değil.
■ Emniyet güçleri ve hapishane görevlileri orantısız güç kullanmamak konusunda eğitimlere tabi tutulmalı.
■ Kötü muamele yaşandığına yönelik verilen ifade ve bazı raporlarda polis gözetimi altında olan kişiye bazen kelepçeli dahi olsa tokat, tekme ve yumruk atıldığı anlaşılıyor. Güç kullanılarak gözaltına veya kontrol altına alındığı andan itibaren bir kişi artık herhangi bir darbeye maruz kalmamalı.
■ Türk yetkililer gözaltına alınan kişilerin avukatlarıyla özel görüşme yapabilme hakkını, yasal adımlar da dahil olmak üzere gerekli her yöntem ile garanti altına almalı. Avukatlarının profesyonel yeterliliğinden şüphe duyan kişilere yeni bir avukat atanması noktasında engel çıkarılmamalı.
■ Türk yetkililer gözaltına alınan kişilere yönelik olarak emniyet güçlerinin sözlü saldırı ve tehditlerine engel olacak şekilde caydırıcı adımlar atmalı. Örneğin, gözaltına alınan kişi polis tarafından darp edildiğini ve bu sağlık muayenesi sırasında bunu belirtmemesi için baskı uygulandığını rapor ediyorsa bu durumun doğru olduğunun anlaşılması halinde söz konusu emniyet görevlisi mutlaka gerekli şekilde cezalandırılmalı.
■ Gözaltı işleminden karakola kadar geçen süredeki transfer sırasında da hakaret, tehdit ve fiziksel şiddetin devam ettiği anlaşılıyor. Bu şiddete dair muayene kayıtları da bulunuyor. Her ne kadar 2017’ye kıyasla 2019’da yapılan incelemelerde kötü muamele sayısında azalma yaşandığı tespit edilmiş olsa da, bu yönde yapılan şikayetlerin ve suçlamaların sayısı hala endişe verici boyutta.
■ Güvenlik personeli kesinlikle sağlık muayeneleri sırasında odada bulunmamalı. Bu konuda gerekli önlemler alınmalı.
■ Her ne kadar ziyaret edilen yerlerdeki nezarethanelerin durumu iyi ve temiz olarak görülse de temel bazı yapısal eksiklikler nedeniyle buralarda tutulma süresi birkaç günü geçmemeli.
■ Komite, Türk yetkililere iddia olunan suç ne olursa olsun polis ve jandarma gözaltı sürelerinin en fazla 4 gün olması konusundaki çağrısını yineler.
